ارتباطات در دهكده جهاني
ارتباطات در دهكده جهاني
به رغم اينكه حوزه ارتباطات يكي از فعالترين حوزههاي علوم اجتماعي در سراسر جهان است در ايران جز يكي از فقيرترين رشتههاي علوم اجتماعي محسوب ميشود. اگر چه به همت كارشناسان واستادان رشته ارتباطات، اين رشته تا مقطع دكترا دانشجو ميپذيرد وليكن با توجه به ارتقاي جايگاه علمي اين رشته در دانشگاهها نميتوان نسبت به شكافي كه در عرصه توليد وانتشار كتب ومنابع آن به چشم ميخورد اغماض كرد.
كارشناسان علوم ارتباطات اذعان دارند كه ارتباطات را بايد در بافت مناسبات سياسي، اجتماعي، فرهنگي، مذهبي واقتصادي حاكم بر جامعه بررسي ومطالعه كرد. توجه به اين مهم، ضرورت توليد كتاب را در عرصه ارتباطات بيشتر ميكند وحال آنكه كارنامه نشر در سال 1381 آمار تاليف كتاب را 26هزار و631 عنوان (77 درصد مجموع كتابهاي منتشر شده) وآمار ترجمه را 7هزار و929 عنوان (23 درصد مجموع كتابهاي منتشر شده) اعلام ميكند. همه ما نيك ميدانيم كه تاليف وترجمه، عقايد، ذهنيات وباورهاي ديگران را دربردارد وتنها با تصنيف است كه يك نويسنده ميتواند افكار وانديشههاي خود را در باب مسايل روز ودر بستر جامعه ومتاثر از مناسبات جامعهاش مطرح كند.
اگر بخواهيم در عرصه ترجمه سري به كتابهاي منتشر شده در اين حوزه بزنيم درمييابيم كه متاسفانه دراين زمينه هم«ارتباطات» با فقر شديدي روبه روست چرا كه با توجه به روند روبه رشدي كه اين رشته در جهان امروزي دارد وبا توجه به پيوندي كه اين رشته ميتواند با همه عرصههاي علوم اجتماعي وانساني داشته باشد، نفسهاي به شماره افتاده اين كودك تازه به راه افتاده در حوزه ترجمه هم قابل تامل وتاسف است.
با مروري بر آثار ترجمه شده دراين رشته درمييابيم كه بيشتر اين آثار توسط افراد غيرمتخصص دراين حوزه ترجمه شده است. نداشتن تخصص كافي دراين رشته موجب ميشود تا خواننده با متني غيرتخصصي وپر دستانداز روبه رو شود واي بسا كه در بسياري از موارد حتي تا نيمه راه نيز با مترجم همراه نميشود.
دكترسيدمحمد مهديزاده يكي از كارشناسان واستادان رشته علوم ارتباطات خلاهاي موجود در قلمرو منابع وكتب ارتباطات را در محورهاي زير مورد بررسي قرار ميدهد:
1-مطالعات ارتباطي وفرهنگي: كتابهاي منتشر شده كه در حوزه مباني متاثر از رويكرد«انتقالي» ونشاتگرفته از علوم روانشناسي وجامعهشناسي است، بايد با انتشار كتابهايي با عناوين مطالعات ارتباطي وفرهنگي وبا رويكرد به قول جيم كري«آئيني» كه متاثر از مطالعات فرهنگي، زبانشناسي ونشانهشناسي است تكميل شود.
2-نظريههاي نوين ارتباطات: تحتتاثير نحلههاي فكري جديد چون پسامدرنيسم، مطالعات فرهنگي، مطالعات پسااستعماري و…، نظريههاي جديدي در عرصه ارتباطات حتي نظريههاي آسيايي ونظريههايي كه به نوعي غربزدايي از دانش ارتباطات است، مطرح شده اما جاي آنها در منابع فارسي خالي است ولزوم تاليف وترجمه كتابهايي كه پركننده شكافها وخلاهاي موجود دراين زمينه باشد احساس ميشود.
3-دانش ارتباطات: منابع وكتابهاي مربوط به حوزه دانش ارتباطات چون ارتباطات بينالملل، ارتباطات سياسي، برنامهريزي وسياستگذاري در ارتباطات، ارتباطات وتوسعه، رسانهها وزندگي روزمره و… اصلاً به چشم نميخورد يا بسياربسيار كم است.
4-مطالعات انتقادي در ارتباطات: تحتتاثير نظريهها ومكاتب انتقادي چون مطالعات فرهنگي، مطالعات پسااستعماري، پسامدرنيسم، فمينيسم و… نظريههاي نوين انتقادي در ارتباطات اهميتي درخور يافته است؛ نظريههايي كه جايگاه وآثار اجتماعي وفرهنگي رسانهها در جهان جديد را مورد نقد وچالش قرار ميدهد. جاي منابع فارسي ازاين دست نيز در كشور ما خالي است.
5-روشهاي جديد پژوهش در ارتباطات: جاي كتابهاي مربوط به روشهاي جديد پژوهش در ارتباطات چون تحليل محتواي كيفي، تحليل گفتمان، تحليل گفتمان انتقادي، تحليل نشانهشناختي و… در زبان فارسي خالي است، در حالي كه اين روشهاي پژوهشي حجم زيادي از منابع را در زبان انگليسي به خود اختصاص داده وپژوهشهاي زيادي با اين روشها در دنيا صورت گرفته است.
6-فناوريهاي نوين ارتباطي: از جمله پيامدهاي ظهور وگسترش فناوريهاي نوين ارتباطي، ظهور جامعه اطلاعاتي وشبكهاي است كه در مغربزمين داراي ادبيات گسترده وفراواني است؛ فناوريهايي كه لاجرم داراي آثار وپيامدهاي گوناگون اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي وسياسي است. اما منابع فارسي موجود دراين زمينه كافي ووافي به مقصود نيست وجاي كار بسيار دارد.
همانطور كه ميدانيم توليدات علمي اين عرصه را معمولاً مراكزي نظير سمت؛ مركز مطالعات وتحقيقات رسانهها؛ مركز مطالعات، تحقيقات وسنجش برنامههاي صداوسيما وانتشارات سروش؛ انتشارات موسسه ايران؛ موسسه اطلاعات؛ انتشارات دانشگاه علامه طباطبايي و… به دست مخاطبان ميرسانند وليكن با توجه به اين كه سلسله كتابهاي رشته علوم ارتباطات در زمره كتابهاي آموزشي وتخصصي علوم انساني است واين مسووليت به دوش سمت گذاشته شده، اميد است سمت به عنوان يكي از سازمانهاي حامي صنعت نشر ومولد در انتشار كتابهاي آموزشي وكمك درسي دانشگاهي، قدمي شايسته وبايسته دراين راه بردارد.
به رغم اينكه حوزه ارتباطات يكي از فعالترين حوزههاي علوم اجتماعي در سراسر جهان است در ايران جز يكي از فقيرترين رشتههاي علوم اجتماعي محسوب ميشود. اگر چه به همت كارشناسان واستادان رشته ارتباطات، اين رشته تا مقطع دكترا دانشجو ميپذيرد وليكن با توجه به ارتقاي جايگاه علمي اين رشته در دانشگاهها نميتوان نسبت به شكافي كه در عرصه توليد وانتشار كتب ومنابع آن به چشم ميخورد اغماض كرد.
كارشناسان علوم ارتباطات اذعان دارند كه ارتباطات را بايد در بافت مناسبات سياسي، اجتماعي، فرهنگي، مذهبي واقتصادي حاكم بر جامعه بررسي ومطالعه كرد. توجه به اين مهم، ضرورت توليد كتاب را در عرصه ارتباطات بيشتر ميكند وحال آنكه كارنامه نشر در سال 1381 آمار تاليف كتاب را 26هزار و631 عنوان (77 درصد مجموع كتابهاي منتشر شده) وآمار ترجمه را 7هزار و929 عنوان (23 درصد مجموع كتابهاي منتشر شده) اعلام ميكند. همه ما نيك ميدانيم كه تاليف وترجمه، عقايد، ذهنيات وباورهاي ديگران را دربردارد وتنها با تصنيف است كه يك نويسنده ميتواند افكار وانديشههاي خود را در باب مسايل روز ودر بستر جامعه ومتاثر از مناسبات جامعهاش مطرح كند.
اگر بخواهيم در عرصه ترجمه سري به كتابهاي منتشر شده در اين حوزه بزنيم درمييابيم كه متاسفانه دراين زمينه هم«ارتباطات» با فقر شديدي روبه روست چرا كه با توجه به روند روبه رشدي كه اين رشته در جهان امروزي دارد وبا توجه به پيوندي كه اين رشته ميتواند با همه عرصههاي علوم اجتماعي وانساني داشته باشد، نفسهاي به شماره افتاده اين كودك تازه به راه افتاده در حوزه ترجمه هم قابل تامل وتاسف است.
با مروري بر آثار ترجمه شده دراين رشته درمييابيم كه بيشتر اين آثار توسط افراد غيرمتخصص دراين حوزه ترجمه شده است. نداشتن تخصص كافي دراين رشته موجب ميشود تا خواننده با متني غيرتخصصي وپر دستانداز روبه رو شود واي بسا كه در بسياري از موارد حتي تا نيمه راه نيز با مترجم همراه نميشود.
دكترسيدمحمد مهديزاده يكي از كارشناسان واستادان رشته علوم ارتباطات خلاهاي موجود در قلمرو منابع وكتب ارتباطات را در محورهاي زير مورد بررسي قرار ميدهد:
1-مطالعات ارتباطي وفرهنگي: كتابهاي منتشر شده كه در حوزه مباني متاثر از رويكرد«انتقالي» ونشاتگرفته از علوم روانشناسي وجامعهشناسي است، بايد با انتشار كتابهايي با عناوين مطالعات ارتباطي وفرهنگي وبا رويكرد به قول جيم كري«آئيني» كه متاثر از مطالعات فرهنگي، زبانشناسي ونشانهشناسي است تكميل شود.
2-نظريههاي نوين ارتباطات: تحتتاثير نحلههاي فكري جديد چون پسامدرنيسم، مطالعات فرهنگي، مطالعات پسااستعماري و…، نظريههاي جديدي در عرصه ارتباطات حتي نظريههاي آسيايي ونظريههايي كه به نوعي غربزدايي از دانش ارتباطات است، مطرح شده اما جاي آنها در منابع فارسي خالي است ولزوم تاليف وترجمه كتابهايي كه پركننده شكافها وخلاهاي موجود دراين زمينه باشد احساس ميشود.
3-دانش ارتباطات: منابع وكتابهاي مربوط به حوزه دانش ارتباطات چون ارتباطات بينالملل، ارتباطات سياسي، برنامهريزي وسياستگذاري در ارتباطات، ارتباطات وتوسعه، رسانهها وزندگي روزمره و… اصلاً به چشم نميخورد يا بسياربسيار كم است.
4-مطالعات انتقادي در ارتباطات: تحتتاثير نظريهها ومكاتب انتقادي چون مطالعات فرهنگي، مطالعات پسااستعماري، پسامدرنيسم، فمينيسم و… نظريههاي نوين انتقادي در ارتباطات اهميتي درخور يافته است؛ نظريههايي كه جايگاه وآثار اجتماعي وفرهنگي رسانهها در جهان جديد را مورد نقد وچالش قرار ميدهد. جاي منابع فارسي ازاين دست نيز در كشور ما خالي است.
5-روشهاي جديد پژوهش در ارتباطات: جاي كتابهاي مربوط به روشهاي جديد پژوهش در ارتباطات چون تحليل محتواي كيفي، تحليل گفتمان، تحليل گفتمان انتقادي، تحليل نشانهشناختي و… در زبان فارسي خالي است، در حالي كه اين روشهاي پژوهشي حجم زيادي از منابع را در زبان انگليسي به خود اختصاص داده وپژوهشهاي زيادي با اين روشها در دنيا صورت گرفته است.
6-فناوريهاي نوين ارتباطي: از جمله پيامدهاي ظهور وگسترش فناوريهاي نوين ارتباطي، ظهور جامعه اطلاعاتي وشبكهاي است كه در مغربزمين داراي ادبيات گسترده وفراواني است؛ فناوريهايي كه لاجرم داراي آثار وپيامدهاي گوناگون اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي وسياسي است. اما منابع فارسي موجود دراين زمينه كافي ووافي به مقصود نيست وجاي كار بسيار دارد.
همانطور كه ميدانيم توليدات علمي اين عرصه را معمولاً مراكزي نظير سمت؛ مركز مطالعات وتحقيقات رسانهها؛ مركز مطالعات، تحقيقات وسنجش برنامههاي صداوسيما وانتشارات سروش؛ انتشارات موسسه ايران؛ موسسه اطلاعات؛ انتشارات دانشگاه علامه طباطبايي و… به دست مخاطبان ميرسانند وليكن با توجه به اين كه سلسله كتابهاي رشته علوم ارتباطات در زمره كتابهاي آموزشي وتخصصي علوم انساني است واين مسووليت به دوش سمت گذاشته شده، اميد است سمت به عنوان يكي از سازمانهاي حامي صنعت نشر ومولد در انتشار كتابهاي آموزشي وكمك درسي دانشگاهي، قدمي شايسته وبايسته دراين راه بردارد.
+ نوشته شده در شنبه ۱۳۸۹/۰۶/۱۳ ساعت 14:51 توسط روابط عمومی چی
|