چکیده :

 

از آن جهت كه فنآوري‏هاي نوين ارتباطي و اطلاعاتي و ساختاري كه در اثر بكار گيري آنه پديد مي‏آيد امري نو و جديد است در اين مقاله سعي شده است با توجه به مطالعات تجربي انجام شده و نظريه‏هاي اشاعه و نشر نوآوري مکانيزم‏هاي اين مسئله به‏طور تجربي در ايران مطالعه شده و فرضيه هاي مرتبط، به آزمون گذاشته شود. توضيح آنكه، همانگونه كه فنآوريهايي نظير دستگاه چاپ، راه‌آهن و تلفن تأثيرات شگرفي را در زندگي ايجاد کردند و تصور ما از زمان و مكان را به هم زدند و به مدد آنها كالاها، انسان‏ها و اطلاعات به اقصي نقاط دنيا منتقل ‌شدند، فنآوري‏هاي نوين ارتباطي و اطلاعاتي نيز تبعاتي به مراتب بيشتر براي عرصه‌هاي سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي به بار آوردند. نرخ تغييرات در اين فنآوري‏ها نيز به مراتب بيشتر از فنآوري‏هاي گذشته است.  انقلاب فنآورانه اخير كه حول محور اطلاعات مي‏چرخد موجب دگرگوني در ثروت، قدرت، رشد اقتصادي و .. شده است.  امروزه از فقدان اين فنآوري به‏عنوان پاشنه آشيل كشورهاي در حال توسعه سخن گفته مي‌شود كه فقدان آن موجب رقابت‏ناپذيري آنها در بازارهاي جهاني، تداوم فقر اقتصادي و عدم توسعه اقتصادي و اجتماعي شده است.
مزاياي استفاده از اين فناوري در توسعه روستايي روشن شده و روستاهاي كشورهاي پيشرفته و در حال توسعه به سرعت در حال به‏كارگيري و مجهز شدن به آن هستند.  

کلید واژه ها :فنآوري‌هاي اطلاعاتي و ارتباطي، جامعه اطلاعاتي، توسعه پايدار، توسعه پايدار روستايي، نظريه اشاعه و نشر نوآوري، قرن‏آباد
 

 

 

مقدمه:
به اعتقاد متفكران حوزه نوسازي رواني به خصوص راجرز و همكارانش مقابله و برخورد با امري نو داراي مكانيزمي است كه متاثر از عوامل گوناگوني است.  فنآوري‏هاي ارتباطي و اطلاعاتي به عنوان ابزاري نو، هم كاركرد ارتباطي و هم كاركردهاي ديگري از قبيل آموزشي، اطلاع رساني و غيره دارند.  با توجه به تبيين نظريه‏هاي نشر، اين فنآوري‏ها مي‏توانند تغييرات و واكنش‏هايي را در جامعه روستايي داشته باشد.  همانگونه كه ورود فنآوري‏هايي نظير راديو، تلويزيون و اداوت كشاورزي در اين جامعه داشته است.
راجرز با اين هدف دست به مطالعه نشر نوآوري مي‏زند كه معتقد است، اگر چه حقيقت دارد كه ما بيش از هر زمان ديگري در عصر تغيير زندگي مي‏كنيم اما ساختار نظام اجتماعي و ويژگي‏هاي فردي غالبا مانع نشر نوآوري‏ها مي‏شود.  فعاليت‏هاي ما در زمينه آموزش، كشاورزي، پزشكي، صنعت و مانند آنها، غالبا بدون بهره‏گيري از مزاياي آخرين دانسته‏هاي پژوهش جاري است(راجرز،1396).
لذا از دو جهت فناوري‏هاي ارتباطي و اطلاعاتي با ورود به جامعه روستايي مسئله‏ساز مي شود: اول) همانگونه كه ادبيات پژوهشي اين حوزه نشان مي دهد، برخورد با امري نو، واكنش‏هايي دارد و نشر آن توسط مكانيزم هايي انجام مي شود. دوم) براي بهره‏گيري از آخرين يافته هاي فنآورانه، به ويژه در جامعه شبكه‏اي كه حول محور اطلاعات و ارتباطات مي چرخد، شناخت فرايندها و مكانيزم هاي نشر در تسريع دسترسي به اهداف توسعه‏اي كمك مي نمايد.  اهميت و ضرورت مسئله نيز دقيقا در همين نكته نهفته است كه امروزه كشورهاي پيشرفته و در حال توسعه در تكاپوي بسترسازي براي ورود هر چه تمام تر به جامعه شبكه‏اي هستند.
مفهوم توسعه تا قبل از جنگ دوم جهاني به درجه فرهنگي و تمدني موجود در يك ملت بر‏مي‌گشت.   در حدود سال هاي 1950، اين مفهوم به تدريج محتواي اقتصادي پيدا كرد و به سوي يك برنامه تجهيز نيروها و افكار عمومي پيرامون عدم تعادل‏هاي مهمي جهت داده شد كه براي كمونيسم بستر فراهم مي‌كرد.  از سوي ديگر در طول دهه جاري حجم سرمايه گذاري‌هاي غير مادي در درون مؤسسات توليدي و صنعتي به ميزاني حدود 3 برابر سرمايه گذاري‌هاي مادي رسيده است.  دانش‌ها، مهارت‏‏ها و توانايي‌ها امروزه منبع اصلي ثروت مؤسسات مناطق و كشورها شده است و اين يكي از ويژگي‌هاي عصر فراصنعت در آستانه ظهور جامعه اطلاعاتي است (محسني، 1380 :10).  پارادايم توسعه از اوايل انقلاب صنعتي بارها و بارها دچار تغيير و دگرگوني شده است و شاخص‌هاي مختلفي در سنجش ابعاد متنوع توسعه از قبيل اجتماعي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي بكار گرفته شده است.  در اين دوران مفاهيم تكامل، پيشرفت، تغيير و دگرگوني، رشد اقتصادي و بهبود با مفهوم توسعه ارتباطي تنگاتنگ داشتند و گاهي در كنار هم به كار مي‌رفتند و براي هر يك شاخص‏هايي از سوي محققين مختلف در نظر گرفته مي‌شد.  امروزه در مباحث توسعه و رشد اقتصادي و سهم هر يك از بخش‏هاي اقتصادي اعم از صنعت، كشاورزي و خدمات در توسعه و توسعه پايدار، به ميزان ارتباط آنها با فنآوري‏هاي نوين و ميزان استفاده از آن بستگي، تاكيد مي‏شود.  پراهميت است كه پتانسيل آي‏سي‏تي ها براي بهبود دسترسي به نيازهاي پايه‏اي توسعه انساني مثل غذا، آموزش، بهداشت و مراقبت مشخص شود.  در تبيين پتانسيل اين فنآوري‏ها براي توسعه روستايي، شناخت اين امر كه اشاعه اطلاعات عنصر اساسي هر برنامه توسعه روستايي است،  ضروري است.  همانگونه كه نواحي روستايي اغلب به عنوان مناطقي كه داراي فقر اطلاعاتي هستند مشخص مي‏شوند (ليم، 1:2004).  ديدگاهاي نشر نوآوري با تاكيد بر چگونگي ايجاد تغيير، مكانيزم‏هايي كه يك فنآوري، ايده يا روش نو طي كرده و تغيير را ايجاد مي‏كند، اين مسئله را مورد ارزيابي قرار مي‏دهند.  در پذيرش ايده‏ها و روش‏هاي نو و ايجاد تغيير، اين ديدگاه مؤثرترين راهكارها و مفيدترين تحليل‏ها را ارائه کرده است که در اين مقاله نيز از فرضيه هاي اين نظريه استفاده شده و برخي از آنها مطالعه شده‏اند.

نظريه‏هاي اشاعه و نشر نوآوري‏ها
در ميان متفكران مختلف كه از منظر ارتباطات به مسئله توسعه مي‏پردازند مي‏توان به نظريه‏پردازان حوزه نوسازي رواني اشاره كرد كه نقش ارتباطات را در تغيير اجتماعي و توسعه امري موثر و كليدي به شمار آورده‏اند. بر طبق الگوي نوگرايي، حركت از مرحله سنتي به مرحله گذار و سپس به مرحله نوين همواره با تغيير نظام‏هاي ارتباطي شفاهي به نظام‏هاي ارتباط جمعي همراه بوده و اين تغيير هميشه يك دگرگوني تك خطي از نظام‏هاي سنتي به نظام‏هاي نوين بوده است (مولانا، 1371: 83).
به اعتقاد صاحبنظران اين حوزه نحوه تعامل انسان‏ها با يكديگر و فرايند ارتباطي و ساختارهايي كه كنش‏هاي ارتباطي انسان‏ها در آنها جريان مي‏يابد با ميزان و نوع تغييرات اجتماعي ارتباطي مستقيم دارد.  نحوه تعامل انسان‏‏ها بستگي به ابزارهاي ارتباطي دارد كه در اختيار كنشگران يك جامعه قرار دارد.  ساختارهاي اجتماعي حاكم بر جامعه نيز مشخص مي‏كند كه چه نوع ابزارهايي و با چه محتوايي كاركرد مناسب براي جامعه را دارد. در اين ديدگاه ساختارهاي اجتماعي در نتيجه آرايش منزلت اجتماعي در يك نظام توسعه مي‏يابد. ساختار اجتماعي از طريق آن‏چه كه اثرات نظام ناميده مي‏شود به عنوان بازدارنده و يا تسهيل كننده‏اي در سرعت نشر و پذيرش افكار و رو‏ش‏هاي نو عمل مي‏كنند.  اثرات نظام نيز تاثير هنجارها و منزلت‏هاي اجتماعي نظام در رفتار افراد است (راجرز و شوميكر، 1369: 26).
از اين‏رو مسئله نوگرايي يك مسئله ارتباطي است.  به عبارت ديگر استقرار و ايجاد نظامي مدرن و نوگرا، چگونگي رويارويي نظام اجتماعي و عناصر نظام اجتماعي كه متشكل از افراد، ارزش‏ها و هنجارها است با پديده، ايده، و روش نو است.
به اعتقاد متفكران حوزه نوسازي رواني به خصوص راجرز و همكاران وي، مقابله و برخورد با امري نو داراي مكانيزمي است که متاثر از عوامل گوناگون است.  مطالعه و پژوهش در اين عوامل جهت گسترش نظام‏هاي اجتماعي مدرن غربي و عموما نوسازي، ذهن متفكران مختلف را به خود مشغول داشته است.
به اعتقاد اين متفكران تغيير اجتماعي همه جانبه‏اي براي رسيدن به نوسازي لازم و ضروري بود و براي دستيابي به آن بايد مردم آگاه و متقاعد و باسواد مي‏شدند.  جريان آزاد و كافي اطلاعات كه با توسعه رسانه‏هاي جمعي حاصل مي‏شد به عنوان پشتيباني براي سياست ملي عمل مي‏كرد و موجب ارتقاء آرزوها، تمركز توجه عمومي بر نيازهاي توسعه، تحكيم معيارهاي اجتماعي نوسازي شده و اصلاح نگرش‏ها مي‏شد.  باور بر اين بود كه با «تزريق» ايده‏هاي نو به داخل توده‏ها، نقش‏ها‏ي جديد به مردم شناسانده و تلقين مي‏شود و راه و رسم متفاوت و بهتري براي زندگي پيش ‏روي آنها نهاده مي‏‏ِ‏شود(بورن، 1379: 14).  در اين راستا تحقيقات گسترده‏اي درباره چگونگي پذيرش و نشر انديشه‏هاي نو و مكانيزم حاكم بر اين روند انجام گرفته است.  در اينجا با توجه به ارتباط فنآوري‏هاي اطلاعاتي و ارتباطي به عنوان يك فنآوري و پديده نو براي جامعه روستايي از ديدگاه اورت راجرز و همكاران وي در حوزه نظريه هاي نشر استفاده مي‏شود.  فنآوري‏هاي ارتباطي و اطلاعاتي به عنوان ابزاري نو كه هم كاركردي ارتباطي و هم كاركردهاي ديگري از قبيل آموزشي، اطلاع‏رساني و ... دارند (با توجه به تبيين‏هاي نظريه هاي نشر) مي‏‏توانند تغييرات و واكنش‏هايي را در جامعه روستايي در بر داشته باشند كه ورود فنآور‏ي‏هايي نظير راديو، اداوات مختلف كشاورزي و... داشته است، لذا به نظر مي‏رسد بخشي از مسايل مربوط به ورود چنين فناوري‏ را با توجه به اين نظريه‏ها بتوان مورد تحليل قرار داد.
اساسي‏ترين نظريه‏‏هاي مربوط به ارتباط رسانه‏ها و فنآوري‏هاي ارتباطي در توسعه و فرايند اشاعه را نظريه‏پردازان اشاعه مطرح نموده‏اند.  در بين نظريه‏پردازان اشاعه نيز مهمترين و برجسته‏ترين كارهاي پژوهشي و نظري را بدون شك اورت راجرز و همكاران وي انجام داده‏اند.  زمينه‏ مطالعات مربوط به نشر نوآوري‏ها به اوايل 1900 برمي‏گردد كه در بين جامعه‏شناسان مي‏تو‏ان كار گابريل تارد را (1903) به عنوان اولين پژوهش در زمينه نشر عنوان کرد.  اما بيشتر نشريه‏هاي پژوهشي مربوط به اشاعه از اواخر سال 1920 تا اوايل 1940 ظاهر شده است.
راجرز با اين هدف دست به مطالعه نشر نوآوري‏ مي‏زند كه معتقد است اگر چه حقيقت دارد كه ما بيش از هر زمان ديگر، ‏در عصر تغيير زندگي مي‏كنيم اما ساختار نظام اجتماعي حاكم، غالبا مانع نشر نوآوري‏ها مي‏شود. فعاليت‏هاي ما در زمينه آموزش، كشاورزي، پزشكي، ‏صنعت و مانند آنها، غالبا بدون بهره‏گيري از مزاياي آخرين دانسته‏هاي پژوهش‏هاي جاري است.  براي كم كردن فاصله بين آنچه بشر مي‏داند و آنچه در عمل بكار مي‏گيرد بايد چگونگي انتشار ايده‏هاي جديد را درك كرد.  ارتباطات اساس تغيير اجتماعي است(راجرز، 9و3).  لذا انتشار ايده‏هاي جديد كه مي‏توانند منشاء تغيير باشند از طريق رفتارهاي ارتباطي انجام مي‏شود و اين رفتار ارتباطي متاثر از نظام اجتماعي، ساختارهاي حاكم بر آن و عوامل ديگري است كه براي درك تغيير و ايجاد آن بايد شناخته شوند.
به عقيده راجرز فرايند تغيير اجتماعي شامل سه مرحله پي‏در‏پي است: 1- ابداع 2- نشر 3- پيامدها.  ابداع، فرايندي است كه طي آن افكار و روش‏هاي نوين،  ‏خلق شده و يا توسعه مي‏يابند.  نشر، ‏فرايندي است كه طي آن افكار و ايده‏هاي نوين به اعضاي نظام اجتماعي انتقال داده مي‏شوند و پيامد‏ها نيز تغييراتي هستند كه در نتيجه رد و يا قبول نوآوري، در جامعه ايجاد مي شوند.  بنابراين تغيير اجتماعي يكي از اثرات ارتباطات است (راجرز،  ‏11-9).

به عقيده راجرز تغيير اجتماعي فرايندي است كه طي آن در ساختار و كاركرد يك نظام اجتماعي دگرگوني به‏وجود مي‏آيد.  انقلاب، ابداع شيوه توليد جديد، تشكيل شوراي عمراني روستايي، پذيرش روش‏هاي كنترل جمعيت به وسيله يك خانواده نمونه‏هايي از تغيير اجتماعي هستند.
ساختار نظام اجتماعي نيز از منزلت‏هاي افراد و گروه‏هاي تشكيل‏دهنده آن پديد مي‏‏آيد و عنصر بالفعل در ساختار منزلت اجتماعي، نقش يا رفتار واقعي فرد در يك منزلت معين است.
تغييرات نيز مي‏توانند ذاتي و اكتسابي باشند.  وقتي كه منبع تغيير در داخل نظام اجتماعي مورد تحليل قرار گيرد تغيير ذاتي است و هنگامي كه منبع ايده‏هاي جديد خارج از نظام اجتماعي باشد تغيير را اكتسابي گويند. تغييرات يا در سطح فردي صورت مي‏گيرد و يا در سطح نظام اجتماعي كه اين دو رابطه متقابل با هم دارند.  تغييرات اكتسابي نيز خود دو نوع است تغيير اكتسابي انتخابي و تغيير اكتسابي هدايت شده،  تغيير اكتسابي انتخابي هنگامي است كه اعضاي نظام اجتماعي در معرض ايده‏هاي جديد خارجي قرار مي‏گيرند و بر اساس نيازشان، ايده‏هاي جديد را رد يا قبول مي‏كنند.  تغيير اكتسابي هدايت شده نيز زماني به‏وجود مي‏آيد كه افرادي خارج از نظام اجتماعي، براي رسيدن به هدفي مشخص از طرف خود و يا به نمايندگي از سوي سازمان تغيير تعمداً به معرفي افكار و روش‏هاي نو تلاش مي‏كنند(راجرز، 13).
امروزه اغلب تغييرات در جوامع روستايي از نوع اكتسابي هدايت شده است و ورود فناوري‏هاي اطلاعاتي و ارتباطي به عنوان يك ايده، روش و فنآوري نوين در جامعه روستايي كه منجر به تغيير خواهد شد دقيقاً منطبق با اين نوع تغيير است.  به اعتقاد راجرز نشر، نوع ويژه‏‏اي از ارتباطات است.  فرايندي است كه بوسيله آن، نوآوري‏ها در بين اعضاي يك نظام اجتماعي انتشار مي‏يابد.  مطالعات نشر، شامل پيام هايي است كه خود ايده‏اي جديد مي‏باشند، در حالي كه مطالعات مربوط به ارتباطات انواع پيام ها را در بر مي‏گيرد (راجرز،  ‏16).
به عقيده راجرز از آنجا كه فرايند نشر حاوي پيامي جديد است درجه‏اي از خطر پذيري را به همراه دارد و اين امر موجب تفاوت در رفتارهاي گيرندگان مي‏شود لذا همگني و ناهمگني ويژگي‏هاي ايده‏هاي جديد در نشر ايده موثر است به اعتقاد راجرز هر چه ويژگي‏هاي گيرندگان و حاملان ايده‏ها همگن و شبيه باشد (به استثناي ايده) امر پذيرش با موفقيت بيشتر صورت مي‏گيرد.
پيامدهاي نوآوري نيز دست كم مي‏تواند در سه دسته طبقه‏بندي شود:
پيامدهاي كاركردي و غيركاركردي كه اشاره به مطلوبيت و نامطلوب بودن اثرات نوآوري در نظام اجتماعي دارد.
پيامدهاي مستقيم و غير مستقيم: اشاره به تغييراتي در نظام اجتماعي دارد كه پاسخ بلافصل به نوآوري است يا نتيجه مستقيم پيامدهاي نوآوري و بالعكس.
پيامدهاي آشكار و پنهان اشاره به آن دارد كه آيا تغييرات ناشي از اشاعه نوآوري شناخته شده و مورد نظر بوده‏اند يا نه (راجرز، 23).
به عقيده راجرز چهار عنصر تشكيل دهنده اشاعه عبارتند از: (1) نوآوري، كه به‌وسيله (2) كانال‏هاي ارتباطي ويژه‏اي، (3) در طول زمان با ساير اعضاي (4) نظام اجتماعي در ميان گذاشته مي‏شود (راجرز،  23).
به اعتقاد راجرز ويژگي‏هايي كه نوآوري‏ها ممكن است داشته باشند در آهنگ پذيرش نوآوري موثر است.  اين ويژگي‏ها بطور كلي عبارتند از:
مزيت نسبي: که مي‏توان آن را با توجه به عوامل اقتصادي سنجيد، اما غالباً عواملي مانند اعتبار اجتماعي و رضايت ناشي از پذيرش نوآوري نيز موثراند.
سازگاري: عبارت از ميزان برداشت فرد از هماهنگي نوآوري با ارزش‏هاي موجود، تجربه‏هاي گذشته و نيازهاي گيرنده است.
پيچيدگي: عبارت از ميزان درك فرد از دشواري يادگيري و بكاربردن نوآوري است.  براي اكثر اعضاي نظام اجتماعي برخي از نوآوري‏ها به آساني قابل درك و كاربرد است و برخي پيچيده.
آزمون‏پذيري: عبارت از امكان مطالعه و آزمون نوآوري در سطحي محدود است.  نوآوري‏هايي كه مي‏توان با امكانات محدود مورد امتحان قرار داد زودتر از آنهايي كه امكان آزمون آنها وجود ندارد مورد پذيرش قرار مي‏گيرند.
قابليت رويت: ميزان قابل رويت بودن نتايج نوآوري، براي ديگران است هر قدر كه نتايج نوآوري براي هر فرد آشكارتر باشد احتمال پذيرش او نيز بيشتر است (راجرز، 29و28).
به عقيده راجرز، بعد زمان عامل تعيين كننده‏اي در فرايند نشر است.  بعد زمان در فرايند تصميم نوآوري، نوگرايي و آهنگ پذيرش نوآوري در يك نظام اجتماعي موثر است.  تصميم‏گيري نوآوري فرايندي ذهني است كه طي آن فرد از مرحله آگاهي در نوآوري گذشته و به مرحله رد يا قبول نوآوري و سرانجام به مرحله همنوايي مي‏رسد.
لذا با توجه به پژوهش راجرز مي‏توان گفت كه فرايند نشر نوآوري‏ها نه تنها فرايند پيچيده‏اي است كه طي مكانيرم‏هاي موثري انجام مي‏شود بلكه اين فرايند از الگويي نيز پيروي مي‏كند كه شناخت و درك اين الگو در قالب جامعه مورد مطالعه و تفاوت‏هاي حاكم بر آن و در نظر گرفتن آنها مي‏‏تواند سازمان‏هاي خواستار تغيير و ماموران تغيير را در به نتيجه رساندن اهداف و پروژه‏هاي خود كمك نمايد.
راجرز با توسل به يك تحليل برد متوسط هم دست به نظريه‏‏پردازي درباره نشر نوآوري مي‏زند و هم نظريه خود را متكي به يافته‏هاي تجربي پژوهشي مي‏نمايد.  چرا كه به اعتقاد وي سطوح كلان نظري به ندرت قابل ترجمه به فرضيه‏هاي تجربي قابل آزمون مي‏باشند و تجربه‏گرايي خام نيز بدون توجه به پاسخگويان و نظام‏هاي اجتماعي خاص مورد مطالعه، اطلاعات مربوط به جزئيات تغيير را جمع‏‏آوري مي‏كنند كه چشم انداز روشن و كلي درباره نظام اجتماعي نمي‏‏توانند ارائه دهند (راجرز، 99).
راجرز، ‏زماني كه مطالعه خود را درباره تغييرات جديد كشاورزي در ايالات متحده در ايوا به انجام رساند پنج دسته از كشاورزان را مشخص كرد كه هر يك داراي ويژگي‏هاي مختلف بوده و در برابر نوآوري واكنش‏هاي متفاوتي را نشان مي‏دادند (گلدتورپ، 1373).  اين دسته از افراد عبارتند از:
نوآوران: اين دسته داراي ويژگي‏هايي نظير جسور بودن، داراي روابط جهان‏شهري‏تر، توانايي بكارگيري و درك دانش فنآورانه پيچيده، توانايي تحمل شكست‏هاي اتفاقي و پذيرش‏هاي ناموفق را دارند.
زودپذيران: اين افراد نيز در مقايسه با نوآوران كه داراي گرايش جهان شهري هستند بيشتر محلي‏گرا مي‏باشند. اين افراد بيش از هر گروه ديگري رهبري افكار را در دست دارند.  براي اعضاي نظام اجتماعي نقش الگو را دارند.   قابل احترام و داراي پايگاه اجتماعي بالا هستند.
اكثريت زودپذير اين افراد با ديگر اعضاي گروه در ارتباط‏اند ولي به ندرت رهبري افكار را بر عهده دارند.
اكثريت ديرپذير: اين افراد نوآوري را پس از افراد متوسط نظام اجتماعي مي‏پذيرند.  اين پذيرش ممكن است به دليل نيازهاي اقتصادي و يا فشار فزاينده ناشي از نظام اجتماعي باشد.
ديرپذيران: ديرپذيران آخرين گروهي هستند كه نوآوري را مي‏پذيرند.  آنان به هيچ وجه رهبري افكار را بر عهده ندارند.  نسبت به تمام گروه‏هاي پذيرا، داراي محلي‏ترين ديد هستند و نقطه مرجع آنان زمان گذشته است.
راجرز خواستار تغيير است و در قالب نظريه نوسازي و ارتباطات، مكانيزم هاي منجر به تغيير را مورد مطالعه قرار مي‏دهد.  وي بر آن است كه با كشف اين مكانيزم‌ها و ارائه الگويي عام بتواند ماموران تغيير را در راستاي نشر عناصر مدرن به جامعه سنتي كمك نمايد و در پي آن در ساختار عناصر سنتي جامعه تغيير ايجاد کند و ساختار جديدي را بنا نمايد.  اگر خود وي نيز چنين منظوري نداشته باشد، نظريه او غير از اين را القاء نمي‏كند.
در اين پژوهش با تاكيد بر اين ديدگاه، دو بعد از عوامل موثر در نشر مورد مطالعه قرار گرفته است: اولين بعد ويژگي پذيرندگان و يا كساني است كه در معرض ايده هاي نو( فنا وري هاي ارتباطي و اطلاعاتي)  قرار مي گيرند.  دومين بعد نيز مربوط به ويژگي هاي خود فناوري به عنوان عامل موثر در نشر از قبيل مزيت نسبي، سهولت كاربرد، سازگاري و غيره است.

ادبيات پژوهش نشر نوآوري آي‏سي‏تي ها
رفتارهاي سازگار با فناوري اطلاعات بحث مهمي است كه بين دانشگاهيان و مديران مطرح بوده است.  فنآوري هاي اطلاعاتي به عنوان ايده، عمل و موضوع جديدي براي پذيرندگان مطرح بوده است (راجرز،  1995،  11).  به عقيده راجرز زودپذيران به عنوان رهبران و پيشروان عقايد مي‌توانند ديگران را در سازگاري با نوآوري متقاعد سازند(راجرز، 1995).  پس از راجرز ديگران نيز نظريه او را در زمينه آي تي مورد آزمون قرار داده‌اند، به ويژه با توجه به مدل هاي جايگزيني كه ريشه در روان‌شناسي اجتماعي (فيش‏بين، 1980)، نظريه يادگيري اجتماعي (مادن، 1986) و نظريه‌هاي نفوذ اجتماعي (فولك،1990) داشته‌اند.
اگروال و پراساد نظريه راجرز را به لحاظ اعتبار و روايي جهت آزمون انطباق‏پذيري با آي‏تي، از نو مفهوم‏سازي نمودند و نوآوري فردي را در حوزه آي‏تي، به‏عنوان اختيار يا ميل يك فرد در راستاي بكارگيري فنآوري اطلاعات مطرح کردند.  لذا زودپذيران يك نوآوري كساني هستند كه با ميل و ارده خود يك نوآوري را به‏كار مي‏گيرند.  نظريه‏هاي اخير پذيرش فنآوري بخصوص« مدل پذيرش فنآوري» از سوي كساني مثل داويس (1989) تد (1995) و تايلور (1995) مطرح شده است كه ريشه در ادبيات روان شناسي اجتماعي دارند.  فرضيه آنها اين بود كه زودپذيران نگرش هاي مثبتي نبست به كاربرد نوآوري دارند تا ديرپذيران.  اين تحقيقات دو چيز را نشان دادند كه داراي اهميت بوده است: راحتي و سهولت استفاده و مفيد واقع شدن فنآوري.  بعلاوه آنكه مفيد بودن فنآوري بيشتر از سهولت استفاده آن توسط پذيرندگان مورد توجه است؛ به طور مثال، داويس دريافت كه مفيد بودن فنآوري اهميت بيشتري نسبت به سهولت استفاده دارد.
مطالعات ديگري نيز پس از سال‏هاي 1995 در زمينه ابعاد مختلف انطباق با آي‏سي‏تي انجام شده است. ژاكوبسن در سال 2000 تحقيقي را در زمينه كارمندان دانشگاهي كه در زمينه تدريس از آي‏سي‏تي بهره مي‌گرفتند و كساني كه از اين فنآوري استفاده نمي‌كردند، انجام داد.  او با توجه به نظريه نشر نوآوري راجرز (1995) نمونه‏اي به تعداد 79 نفر از دانشگاه‏هاي شمال آمريكا را مورد مطالعه قرار داد.  روش مطالعه او مصاحبه نيمه ساختمند بود كه 90 درصد كساني كه استفاده مي‏كردند، آي‏سي‏تي را در موارد تحقيقي، حرفه‌اي و تدريسي به كار مي‏بردند و 85 درصد نيز يكي از روش هاي تدريس‏شان با آي‏سي‏تي بوده است. كساني كه با اين فنآوري سازگار نبوده‌اند دليل كافي براي استفاده از آن را نداشتند.
فاكس (2001) با مطالعه در مدارس دبيرستان‏هاي استراليا مدلي را ارائه نمود كه شامل چهار عنصر در راستاي پذيرش نوآوري بود.  اين چهار عنصر، فرصت هاي آموزشي، تغيير فعاليت شغلي، خنثي بودن و خنثي نبودن فنآوري و پيامدهاي ناخواسته پذيرش فنآوري هستند.  آدام و ويلسون (1996) نيز پذيرش و نشر آي‏سي‏تي را در بين آموزگاران دبيرستان‏هاي استراليا مورد مطالعه قرار دادند.  آنها سعي كردند كاربرد 32 نوع فنآوري و بخصوص كاربردهاي نرم‏افزاري را در جهت اين‌كه چطور دانش‌آموزان از آن استفاده مي‏كنند، نشان دهند.  اگروال و ديگران (1998) نيز تحقيق جامعي را در زمينه پذيرش نوآوري‏هاي فناوري اطلاعات در دانشگاه ايالتي فلوريدا با تأكيد بر ثبت نام اينترنتي دانشجويان در دانشگاه‏هاي بزرگ انجام دادند.  آنها از بين جمعيتي در حدود 15500 دانشجو به شيوه نمونه‏گيري طبقه‌بندي تصادفي، نمونه‌اي در حدود 326 نفر انتخاب كردند كه از بين 16 كلاس مختلف و 5 دانشگاه انتخاب شده بودند (جدول 1).  نمونه شامل طيف وسيعي از پاسخگويان مي‏شد كه 54 نفر از ثبت نام شبكه‌اي استفاده مي‌كردند و بقيه شيوه‏هاي مختلف را به كار مي‏گرفتند.
جدول1: توزيع فراواني جمعيت نمونه


جمعيت نمونه

دانشكده‌

تعداد جواب

بدون جواب

نامشخص
علوم و هنرها
بازرگاني
علوم تربيتي
مهندسي
علوم اجتماعي و انساني

5
34
108
38
77
58

6

در اين پژوهش با الهام از نظريه راجرز و نظريه‌هاي ديگر، از متغيرهايي نظير مفيد بودن يا مزيت نسبي، سهولت استفاده، نگرش نسبت به فنآوري، نوآوري فردي در آي‏تي، شرايط تسهيل‏گر و خودكفايي استفاده شده است (اگروال و ديگران،1998، 15-1).  علاوه بر اين، آنها با توسل به نظريه‏هاي مختلف فرضيه عمده‏اي را مطرح كردند: زودپذيران نسبت به ديرپذيران درباره آي‏تي، نگرش‏هاي مثبت دارند.  زودپذيريان نسبت به ديرپذيران كفايت و اعتماد به نفس بيشتري درباره استفاده آي‏تي از خود نشان مي‏دهند.  شرايط تسهيل‏گري براي استفاده از آي‏تي نيز براي زودپذيران بيشتر از ديرپذيران مهيا بوده است.  كنترل رفتاري زودپذيران نسبت به ديرپذيران درباره آي‏تي بيشتر است.

روش تحقيق
از آن‌جا كه براي انجام مطالعات جامعه‌شناختي، روان‌شناختي و مديريتي، امروزه روش‏هاي متفاوتي ابداع شده است، به اقتضاي موضوع و ماهيت تحقيق، محققان از شيوه‌هاي مناسب استفاده مي‏نمايند.  در اين پژوهش از روش پيمايشي براي مطالعه نمونه آماري مورد نظر، استفاده شده است.  البته از آنجا که در جامعه روستايي اين روش داراي نواقصي است براي اطمينان از يافته‏هاي تحقيق پيمايشي، از روش مباحثه گروهي متمرکز نيز استفاده شده است.  البته نتايج حاصل از آن در اين مقاله،  به دليل فرصت اندک گزارش نمي‏شود.  ليکن لازم به ذکر است که، نتايج بحث‌هاي گروهي نيز اين يافته‌ها را عمدتا تاييد كرده‏اند.  منطق به‏كارگيري تحقيق پيمايشي نيز در اين بوده است كه اين روش امكان سهولت در جمع آوري و تحليل داده را در سطحي وسيع‏تر فراهم نموده و قابل دسترس‏ترين روش براي پژوهشگران دانشگاهي است كه فرصت چنداني را جهت اقامت در جامعه روستايي ندارند.

 

جامعه آماري و نمونه
جامعه آماري موردنظر ما تمام كاربران و استفاده كننده‏گان از آي‏سي‏تي در روستاي قرن آباد است كه از بين آنها يك نمونه معرف را از طريق شيوه نمونه‌گيري تصادفي ساده مرتبط انتخاب كرده و اطلاعات جمع‏آوري شده است.  پس از نمونه‌گيري براي برآورد حجم نمونه نيز از فرمول شارپ/ كوكران استفاده شده است.  با استفاده از اين فرمول از جامعه آماري 2109 نفري 155 نفر نمونه مورد مطالعه را شامل مي‏شد كه جهت بالابردن اعتبار و روايي تحقيق 167 مورد پرسش‏نامه پر شده است كه از اين تعداد 24 مورد در نمونه شامل اپراتورهاي مركز كتابخانه مجازي روستا مي‏شد و 143 مورد مربوط به روستاييان.  با توجه به خطا و تورشي كه اطلاعات جمع‌آوري شده از اپراتورها در تحليل ايجاد مي‏‏كردند در تحليل نهايي اين اطلاعات وارد نشده‏اند.

فرضيه هاي مرتبط با نظريه نشر نوآوري
1- ويژگي‏هاي نوآوري
-- به نظر مي‏رسد بين مفيد بودن آي‏سي‏تي ها و پذيرش آن رابطه معنا‏داري وجود دارد.
-- به نظر مي‏رسد بين پيچيدگي يا سهولت کاربرد آي‏سي‏تي ها و پذيرش آن رابطه وجود دارد.
-- به نظر مي‏رسد بين سازگاري آي‏سي‏تي ها با شرايط كاربردي آن در محل مورد پذيرش رابطه وجود دارد.
2- ويژگي هاي مربوط به پذيرندگان نوآوري
-- به نظر مي‏رسد بين جنسيت و پذيرش نوآوري(آي‏سي‏تي) تفاوت معنا‏داري وجود دارد.
-- به نظر مي‏رسد بين تحصيلات و پذيرش نوآوري(آي‏سي‏تي) رابطه وجود دارد.
-- به نظر مي‏رسد بين نوع شغل و پذيرش نوآوري(آي‏سي‏تي) تفاوت معناداري وجود دارد.
-- به نظر مي‏رسد بين سن و پذيرش نوآوري(آي‏سي‏تي) رابطه معنا‏داري وجود دارد.
-- به نظر مي‏رسد بين عضويت در شبكه‏هاي اجتماعي و پذيرش نوآوري(آي‏سي‏تي) رابطه وجود دارد.
-- به نظر مي‏رسد بين جهان شهري بودن/محلي گرايي و پذيرش نوآوري(آي‏سي‏تي) رابطه وجود دارد.
-- به نظر مي‏رسد بين پايگاه اقتصادي افراد و پذيرش آي‏سي‏تي رابطه وجود دارد

يافته‏هاي تحقيق

1- يافته هاي توصيفي
1-1- معرفي روستاي قرن آباد

عكس1: نمايي از روستاي قرن‏آباد

روستاي قرن آباد در ۲۰ کيلومتري شهرستان گرگان در استان گلستان قرار دارد که از شرق به جنگل جعفر آباد، از غرب به جنگل گرمابدشت (توسكستان) و از شمال به روستاي آهنگرمحله و از جنوب به ارتفاعات البرز مرکزي محدود مي‏شود.  طول جغرافيايي آن ۳۷ و ۴۲ و ۴۵ و ۵۵ و ۳۳ و ۵۴ و عرض جغرافيايي ۳ و ۵۲ و ۳۶ و ۴۲ و ۳۶ و ارتفاع آن از سطح دريا ۲۷۰ متر است.  از نظر وضعيت طبيعي و اقليمي داراي آب و هواي معتدل و نيمه مرطوب است.  متوسط بارندگي سالانه آن ۶۳۵ ميليمتر است.   اين روستا جزء مناطق خوش آب و هواي شهرستان گرگان بوده و با داشتن رودخانه‏هاي زيبا، جنگل، امامزاده و دو آب بند محيط مناسبي براي گردشگري است .
طبق آخرين آمار، جمعيت روستا ۲۱۰۹ نفر بوده که از ۵۰۹خانوار تشکيل شده اند از اين تعداد ۴۴ نفر دانشجو، ۳۵ نفرفارغ التحصيل و ۲۱۶ نفر ديپلمه هستند.  همچنين ۳۷ نفر در ادارات دولتي مشغول به کارند .
روستا داراي يک باب مدرسه راهنمايي و يک باب مدرسه ابتدايي است که در ۲ شيفت اداره مي‏شود از جمعيت روستا ۶۰ % به کار کشاورزي و ۳۰ % به دامداري مشغولند.  ۱۰ % نيز از طريق مشاغل آزاد و صنعتي امرار معاش مي‏کنند.  اين روستا داراي ۳۲۵ هکتار و ۴۷۵ متر مربع زمين زراعي آبي و۱۵۲هکتار و ۹۰۵ متر مربع زمين ديم و ۴۲ هکتار و ۶۰۰ متر مربع اراضي باغي است.  مساحت کل اراضي روستا حدود ۵۰۲ هکتار و ۹۸۰ متر مربع مي‏باشد . محصولات کشاورزي روستا سيب زميني، گندم، برنج، سويا، پنبه، نخود فرنگي و باقلا است. همچنين اراضي باغي اين روستا شامل زيتون، گردو، پرتقال و نارنگي است.

عكس2: نمايي از كار در مزارع روستاي قرن‏آباد

اين روستا داراي نهادهاي اجتماعي نظير شوراي اسلامي، خانه بهداشت، مرکز مخابرات راه دور، پايگاه بسيج، خانه ترويج، کتابخانه و اماکن مذهبي شامل امامزاده طيب، مسجد، حسينيه، مهديه، فاطميه و زينبيه است.  يکي ديگر از اطلاعات جمع آوري شده در اين پژوهش چگونگي تنظيم خانواده است.  برنامه تنظيم خانواده شامل زنان شوهردار۱۵ تا ۴۹ سال است.  تعداد زنان و مردان تحت پوشش در برنامه تنظيم خانواده در سال ۸۳ ، ۳۵۸ نفر است.  درحاليکه در سال ۶۸ تعداد زنان و مردان تحت پوشش در برنامه تنظيم خانواده ۱۱۰ نفر بوده است.  اين امر نشان دهنده ارتقاء آگاهي ها و موفقيت در امر آموزش در  پيشگيري از رشد بي‏رويه جمعيت است .

2-1- معر في مركز اينترنتي قرن آباد
مركز جامع خدمات ارتباطات و فناوري اطلاعات روستاي قرن آباد با چشم انداز توسعه اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي با بهره‏گيري از دستاورد‏هاي ارتباطات و فناوري اطلاعات احداث شده است.  در اين مركز امكاناتي فراهم شده است تا همه سازمان‏هاي دولتي خدمات خود را بصورت يكجا به روستاييان ارائه دهند و اين مركز نقطه اتصال دولت الكترونيك است.  علاوه بر آن اين مركز محلي است براي دسترسي روستاييان به آموزش‏هاي مجازي،  كتابخانه مجازي،  تجارت الكترونيكي،  بانك‏داري الكترونيكي،  كار از راه دور و ساير خدمات نوين كه در شهرها از طريق ارتباطات و فناوري اطلاعات در حال توسعه هستند.
رويكرد ايجاد اين مركز اقتصادي بوده و برنامه‏هاي آن بايد به گونه‏اي طراحي گردد تا بتواند در درازمدت به‌صورت خود‌كفا اداره شود و در روستا تاثير گذاشته و شرايط را براي ورود به جامعه اطلاعاتي امروز و عصر مجازي فردا به وجود آورد.

عكس3: نمايي از ساختمان كتابخانه مجازي روستاي قرن‏آباد

اين مركز در دو طبقه كه هر طبقه آن 280 متر مربع وسعت دارد ساخته  شده است. طبقه اول آن داراي آمفي‌تئاتر،  مركز آی‌اس‌پی،  كلاس‌هاي آموزشي،  پيشخوان دولت و كافي‌نت است كه براي سرويس‌دهي به روستاييان ايجاد شده است.  برنامه‏هاي متنوعي از جمله آموزش رايگان به كودكان،  پسران و دختران،  زنان و مردان در سنين مختلف جزء فعاليت‌هاي مستمر اين مركز است.  علاوه بر آن زمينه براي ارائه خدمات متنوع ديگر از طريق بخش خصوصي در اين مركز فراهم شده است.
طبقه دوم اين ساختمان به مركز تحقيقات و مركز رشد ارتباطات و فناوري اطلاعات روستايي اختصاص داده شده است.  در اين مركز به برخي از نهادهاي دولتي فضاي مناسبي داده شده است تا در كنار هم بتوانند تحقيقات مورد نظرشان را انجام دهند و آمار و اطلاعات سازمان متبوع‏شان را تهيه نمايند.


عكس4: نمايي از داخل ساختمان كتابخانه مجازي روستاي قرن‏آباد

اساتيد، دانشجويان كارشناسي ارشد و دكتري مي‏توانند تحقيقات خود را در محل روستا و در اين مركز انجام دهند تا با استفاده از امكانات اين مركز كه به صورت شبانه‌روزي در اختيارشان قرار خواهد گرفت و با خطوط پر سرعت به اطلاعات جهاني دسترسي خواهند داشت،  مشكلات و مسايل واقعي روستاييان را حل نمايند.
در طبقه دوم علاوه بر موارد فوق دفاتر پست،  پست بانك و دفتر ارتباطي سرويس‌هاي وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات را در روستا ارائه مي‏كنند.  همين‌طور فضاهايي براي دفاتر مجازي اجاره‏اي پيش بيني شده است.
كار از راه دور در اين طبقه و به‌صورت شبانه‏روزي انجام مي‏شود تا زمينه اشتغال نوين در رو‏ستاها براي اولين بار در كشور تجربه گردد.
بعضي از خدمات موجود در اين مركز عبارت است از :آموزش رايانه و اينترنت،  آموزش زبان انگليسي،  نمايش فيلم،  سرويس ارتباطاتي،  اجاره دفتر مجازي،  خدمات ترويج روستايي،  خدمات مركز رشد فناوري اطلاعات،  اجاره سالن و آمفي‌تئاتر و خدمات پست بانك،  تجارت الكترونيكي،  امور پستي،  خدمات بيمه،  كافي‌نت،  آموزش الكترونيكي،  خدمات كار از راه دور،  خدمات و سرويس‌هاي آي‌تي شامل پست الكترونيكي،  تكثير سي‌دي،  چاپ كامپيوتري و فتوكپي.

3-1- ويژگي‌هاي بافت نمونه آماري
در اين پژوهش ويژگي‌هاي عمومي پاسخگويان نظير جنس، سن، تحصيلات، نوع شغل، دانش كامپيوتري، وضعيت اقتصادي و... مورد مطالعه قرار گرفته است، از 143 نمونه مورد مطالعه 69 نفر مرد و 74 نفر را زنان تشكيل داده‌اند كه شامل 3/48 درصد مردان و7/51 درصد زنان شده است.
با توجه به اينكه كامپيوتر و اينترنت وسيله‏اي است كه احتمال استفاده از آن با توجه به اهداف اين تحقيق و با در نظر گرفتن محدوديت دسترسي و ...‏، در سنين پايين‌تر در جامعه روستايي كمتر مي‌باشد‏، لذا نياز به وارد كردن دو گروه سني اول به مطالعه لازم به نظر نمي‌رسيد چرا كه با وارد كردن آنها خطاي مطالعه و نتيجه‌گيري نيز بالا مي رود.  در هر صورت در بين گروه‌هاي مورد مطالعه كه آنها نيز به سه گروه تقسيم شده اند 6/33% در گروه سني 10-24 ساله قرار گرفته‌اند، 6/ 33%درگروه سني 25-39 ساله و 9/32% در گروه سني بالاي 40 سال قرار گرفته‌اند.
تعداد اعضاي خانوار نيز در جامعه مورد مطالعه از اين قرار است كه از بين 134 نمونه که به سوال تعداد اعضاي خانواده پاسخ داده‌اند، 2/8 درصد داراي 2 عضو، 6/21 درصد داراي سه عضو، 9/17 درصد 4 عضو، 1/20 درصد داراي 5 عضو، 4/13 درصد داراي 6 عضو و بقيه داراي بيش از شش عضو هستند.  ميانگين بعد خانوار نيز در جامعه مورد مطالعه57/4 است که اين يافته با وضعيت جامعه روستايي امروزي مطابقت دارد.
4/13% از پاسخگويان بي‌سواد هستند، 1/21% از آنها داراي تحصيلات ابتدايي، 5/22% داراي تحصيلات راهنمايي، 9/28% داراي تحصيلات متوسطه، 7/12% داري مدرك تحصيلي فوق‌ديپلم و 4/1%از پاسخگويان نيز داري مدرك تحصيلي ليسانس و بالاتر هستند.
با توجه به اينكه فرض ما براين است كه نوع شغل در پذيرش نوآوري تاثير دارد لذا پس از مطالعه مشاغل پاسخگويان نوع شغل در دو مقوله فكري و يدي دسته‌بندي شده است كه از مجموع پاسخگويان شاغل كه به نوع شغل پاسخ داده‌اند (128مورد) 6/76% داراي مشاغل يدي و 4/23% نيز داراي مشاغل فكري هستند.  مشاغل فكري شامل دانشجويان، محصلان و كارمندان شده و مشاغل يدي شامل رانندگي، آزاد، كشاورزي، دامداري و خانه‌داري شده است. 
لذا از اين تعداد افراد مورد مطالعه نيز 6/4% دانشجو، 7/17% كشاورز، 5/41% درصد خانه‌دار كه اين تعداد با توجه به گروه7/51 درصدي زنان اغلب شامل زنان مي‌شود به تعبيري از 7/51 درصدي زنان 5/41% خانه‌دار و بقيه در مشاغل ديگر مشغول به كار هستند.  9/6%از پاسخگويان نيز كارمند ادارات دولتي هستند و 4/15% نيز در مشاغل آزاد مشغول هستند و يك نفر راننده و دو نفر نيز بيكار هستند.  از تعداد 143 پاسخگو 13 نفر نيز شغل خود را ذكر نکرده‌اند.
وضعيت تاهل پاسخگويان نيز از بين كساني كه وضعيت تاهل خود را ذكر نموده‌اند 6/73% متاهل و 4/26% مجرد مي باشند.                                                              
مقدار زمين زراعي پاسخگويان نيز بين 5/0 الي 6 هكتار توزيع شده است كه از مجموع پاسخگويان مورد مطالعه 70 نفر يعني 49% بي‌زمين هستند و از بين 51% درصد صاحب زمين 3/13% بيش از 3 هكتار زمين دارند، 35% بين 1 الي 5/2 هكتار و 8/2% نيز كمتر از يك هكتار زمين دارند. اين يافته‌ها و همچنين يافته‌هاي مربوط به ميزان باغ در اختيار خانوار و تعداد واحد دامي پاسخگويان با نتايج يافته‌هاي كيفي اين پژوهش همخواني دارد.
از بين تمام پاسخگويان مورد مطالعه 8 نفر باغ دارند كه 3 نفر صاحب 5/0 هكتار باغ، 1 نفر صاحب 1 هكتار و 4 نفر نيز 5/1 هكتار باغ دارند.
از بين پاسخگويان مورد مطالعه 105 نفر بدون دام هستند و از بين صاحبان دام نيز 23 نفر بين 1 الي 15 واحد دام دارند و 8 نفر بين 15 الي 50 واحد دام، تنها 7  نفر بين 50الي 146 واحد دام دارند.
از بين كساني كه به سؤال ميزان درآمد ساليانه پاسخ داده اند 25% افراد كمتر از يك ميليون تومان در سال درآمد دارند، 3/23% بين يك الي دو ميليون تومان در سال درآمد دارند، 3/4% بين دو الي سه ميليون تومان، 9/25% از پاسخگويان داراي درآمدي بين سه الي پنج ميليون در سال هستند و 6/21% نيز بيش از 5 ميليون تومان در سال درآمد دارند.  ميزان درآمد پاسخگويان چند چيز را نشان مي‌دهد:
الف) واقعيت‌هاي جامعه روستايي را كه اغلب مردم آن هنوز هم درآمد و سطح معيشت پايين‌تري نسبت به جامعه شهري دارد.  اين مسئله نشان مي‌دهد كه چگونه امكانات و درآمدها بين جامعه شهري و روستايي نامتناسب و نابرابرانه توزيع مي‌شود به‌طوري كه در جامعه مورد مطالعه 25% افراد درآمد ساليانه‌اي كمتر از يك ميليون تومان دارند.  اين مسئله يعني وجود بارز فقر در جامعه روستايي ايران.  اگر افراد داراي درآمد بين 1 الي 2 ميليون را به اين رقم اضافه نماييم شدت آن بيشتر نيز مي‌شود.
ب) وجود تضاد و نابرابري حتي در جامعه به ظاهر ساده روستايي، اين يافته‌ها نشان مي‌دهد كه عده‌ زيادي از افراد در جامعه روستايي داراي درآمدي بسيار پايين و عده كمي داراي درآمدي بسيار بالا هستند.  اين به معني وجود تضاد در توزيع امكانات مادي جامعه است.
علاوه بر ميزان درآمد ساليانه و متغيرهاي مرتبط با درآمد از قبيل زمين زراعي، ساير منابع درآمدي نيز از پاسخگويان سوال شده که ساير منابع درآمدي را نيز اغلب حول و حوش مشاغل روستايي عنوان کرده‌اند.  اين مشاغل باز شامل کشاورزي، دامداري، رانندگي، کارمندي، مشاغل آزاد، كارگري، مغازه‌داري و حمايت مالي از سازمان‌هاي دولتي نظير كميته امداد مي شوند.  از مجموع 143 پاسخگو، 83 نفر منابع درآمدي‌شان همان شغل اصلي آنهاست و 60 نفر نيز داراي ساير منابع درآمدي از قبيل آنچه که گفته شد، هستند.  از اين تعداد 7/61 درصد شامل کشاورزي، رانندگي و دامداري مي‌شود و بقيه نيز مشاغلي نظير کارمندي 7/6 درصد، آزاد 3/18 درصد و کارگري 3/8 درصد هستند.
به لحاظ ادوات کشاورزي و تجهيزات خانگي نيز از مجموع 10 نوع ادوات و تجهيزات که شامل تراکتور، نيسان، وسيله نقيله سواري، تيلر، موتور سيکلت، يخچال، تلويزيون رنگي، تلفن، موبايل و کامپيوتر مي‌شود، 35 درصد از پاسخگويان هيچ کدام را دارا نيستند و يا پاسخ نداده‌اند.  5/31 درصد داراي 4 نوع ادوات و تجهيزات هستند، 7/21 درصد داراي 5 نوع ادوات و تجهيزات، 14 درصد داراي 6 نوع و 2/4 درصد داراي 7 نوع و بقيه کمتر از سه نوع دارند.
به لحاظ داشتن لوازم مرتبط با آي‌سي‌تي‌ها يعني کامپيوتر، موبايل، تلفن و تلويزيون رنگي مي‌‌توان گفت که در جامعه  مورد مطالعه 7/72 درصد داراي تلويزيون رنگي، 3/34 درصد داراي تلفن همراه، 72 درصد داراي تلفن و 9/11 درصد نيز داراي کامپيوتر هستند.
از اين رو با توجه به استفاده مطلوب و پذيرش خوب آي‌سي‌تي‌ها در روستاي قرن آباد مي‌‌توان نتيجه گرفت که، همانگونه که راجرز نيز تاييد کرده است، استفاده از فنآوري يا ايده و روش مشابه، در پذيرش نوآوري تاثير مثبت و رابطه مستقيم دارد.  لذا با توجه به نفوذ و استفاده بالا در تلفن همراه، تلفن و حتي کامپيوتر مي‌توان اين نتيجه را گرفت که با وجود اين فنآوري‌ها، استفاده از اينترنت براي روستاييان قرن آباد و پذيرش آن از سوي آنان بيشتر و بالاتر مي باشد.
مجموع افرادي که به سوال عضويت در سازمان‌ها پاسخ داده‌اند شامل 6/77 درصد جامعه مورد مطالعه مي‌شود.  27 درصد عضو نهادها و انجمن‌هاي محلي روستا هستند و 73 درصد نيز عضو هيچ نهادي نيستند.  از افرادي که عضو سازمان يا نهادي در روستا هستند تنها 6/12 درصد نام سازمان عضو را عنوان کرده‌اند که اين سازمان‌ها شامل شوراي اسلامي، انجمن اسلامي، دهياري، مجمع دانشجويي و بسيج بوده است.  بسيج با عضويت 7/7 درصدي افراد عضو از بين 6/12 درصد بيشترين اعضاء را داشته است که البته طبيعي است.

به لحاظ ميزان مسافرت به شهر گرگان که جهت سنجش محلي‌گرايي و جهان‌شهري بودن افراد، از آنها پرسيده شده است از جنبه توصيفي مي‌توان گفت که 2/44 درصد افراد بين 1 الي 6 بار در ماه به شهر گرگان سفر مي‌کنند.  9/12 درصد بين 7 الي 14 بار در ماه به گرگان مي‌روند و 6/8 درصد بين 12 الي 20 بار در ماه به گرگان رفت و آمد دارند و بقيه يعني 1/20 درصد بين 20 الي 30 بار در ماه به گرگان مي‌روند.  از اين تعداد 18 درصد هر روز به گرگان سفر مي‌کنند.
55 درصد افراد مورد مطالعه حداقل به دو شهر به غير از گرگان سفر کرده‌اند که حدود 50 درصد از آنها به دليل سياحتي و زيارتي مسافرت نموده‌اند.  در بين شهرهاي مسافرت شده نيز بيشترين فراواني مربوط به تهران، مشهد و قم مي‌باشد.
به لحاظ ميزان ارتباط با اقوام شهري نيز از بين کساني که به اين سوال پاسخ داده‌اند 3 درصد هيچ رابطه‌اي ندارند که در واقع آنها کساني هستند که اساسا اقوامي در شهر ندارند.  8/6 درصد کم و خيلي کم رابطه دارند و 8/28 درصد نيز تا حدودي رابطه دارند.  7/44 درصد زياد رابطه دارند و 7/16 درصد نيز رابطه خيلي زيادي با اقوام شهري دارند که اين افراد با مجموع کساني که به شهر گرگان و شهرهاي ديگر مسافرت مي‌کنند افراد جهان‌شهري مي‌باشند که بيشتر از ديگران فنآوري را پذيرا هستند، به لحاظ دانش کامپيوتري و اينترنتي نيز که مهمترين متغير ما در پذيرش نوآوري است، حدود 4/49 درصد از افراد هيچ دانشي نسبت به اينترنت و کامپيوتر ندارند که اين افراد همان‌هايي هستند که بي‌سواد هستند و يا تحصيلات کمتري دارند، محلي‌گرا هستند و... . از بين کساني که کامپيوتر و اينترنت مي‌دانند 7/16 درصد از افراد در حدود روشن و خاموش کردن کامپيوتر دانش و اطلاعات دارند، 9/6 درصد چگونگي وارد شدن به سايت‌ها را آموخته‌اند و 6/5 درصد تا حد جستجو و دريافت اطلاعات اينترنتي پيش رفته‌اند.  9/38 درصد نيز تقريبا با تمام مراحل دانش کامپيوتري آشنايي دارند.  اين يافته با توجه به سطح تحصيلات جامعه مورد مطالعه، و سطح آگاهي و آموزش‌هايي كه ديده‌اند، تاييد مي‌شود.

2-يافته هاي تحليلي
1-2-آزمون فرضيه هاي
1- به نظر مي‌رسد بين جنسيت و پذيرش فنآوري تفاوت معناداري وجود دارد.
در آزمون اين فرضيه و تبين همبستگي بين اين دو از آزمون T-Test استفاده شده است.  اين آزمون زماني استفاده مي‌شود كه متغير مستقل اسمي دو پاسخه باشد و متغيير وابسته مقياسي باشد كه البته شرط مقياسي بودن متغير وابسته داراي مهمترين اهميت است.
اين آزمون علاوه بر نشان دادن رابطه در متغيرهاي اسمي دو پاسخه، اختلاف ميانگين‌ها را به نحو مطلوبي نشان مي‌دهد ولي براي متغيرهاي اسمي چند پاسخه مثل رده‌هاي شغلي و ... بايد از آزمون f استفاده كرد.
در مجموع كل آزمودني‌ها ميانگين پذيرش براي زنان 61/1 و براي مردان 23/3 است (نمودار 1).  با مقايسه اين دو ميانگين به تفاوت پذيرش بين زنان و مردان پي مي‌بريم.
با توجه به يافته‌ها مي‌توان نتيجه گرفت واريانس پذيرش بين زنان و مردان متفاوت است.  فرض  را مي‏توان با خطاي كمتر از يك درصد و با اطمينان 99% رد نمود و فرض را كه نابرابري واريانس‌ها در پذيرش فنآوري است، پذيرفت و با توجه به سطح معني داري 000/0 Sig= يعني با 99% اطمينان مي‌توان گفت بين جنسيت و پذيرش فنآوري رابطه معناداري وجود دارد. 
نمودار1: ميزان پذيرش فنآوري برحسب جنسيت

2- به نظر مي‌رسد بين سن و پذيرش فنآوري رابطه معناداري وجود دارد.
با توجه به جدول آزمون همبستگي پيرسون كه بين اين دو متغير گرفته شده است سطح معني داري بين سن و پذيرش فنآوري 000/0Sig= كمتر از 05/0 مي‌باشد.  بنابراين فرضيه  رد مي‌شود و فرضيه  تأييد مي‌گردد كه نشان دهنده رابطه بين اين دو متغير است يعني با 99 درصد اطمينان مي‌توان گفت بين اين دو متغير رابطه وجود دارد.
نمودار غير خطي (نمودار 2) اين دو متغير، همبستگي آنها را بهتر نشان مي‌دهد به‌طوري‌كه با توجه به نمودار ملاحظه مي‌شود كه تا سن 28 پذيرش فنآوري بالا مي‌رود و از اين سن  به بعد پايين آمده و از حدود 40 سال به بعد به حد صفر مي‏رسد.

 

 

نمودار2: ميزان پذيرش فنآوي برحسب سن

3- به نظر مي‌رسد بين ميزان تحصيلات و پذيرش فنآوري رابطه معناداري وجود دارد.  با توجه به جدول آزمون همبستگي پيرسون كه بين اين دو متغير گرفته شده است با سطح معني‌داري 000/0 نشان مي‌دهد كه فرضيه  رد و فرضيه  تأييد مي‌شود به‌طوري‌كه با 99 درصد اطمينان مي‌توان اذعان كرد كه بين اين دو رابطه وجود دارد.
نمودار خطي اين دو متغير(نمودار3) نيز نشان مي‌دهد كه هر چه ميزان تحصيلات بالاتر باشد پذيرش فنآوري نيز در سطح بالاتري قرار مي‌گيرد.
نمودار3: ميزان پذيرش فنآوري برحسب تحصيلات

4- به نظر مي‌رسد بين نوع شغل و پذيرش فنآوري رابطه وجود دارد.
در اثبات همبستگي بين نوع شغل و پذيرش فنآوري پس از سؤال درباره نوع شغل‏، همه مشاغل را با توجه به ويژگي‌هاي مرتبط با آي‌سي‌تي‌ها در دو نوع يدي و فكري يا غير يدي مقوله‌بندي شده و پس از آن با توجه به آزمون T-TEST رابطه بين متغير نوع شغل و پذيرش فنآوري‌هاي ارتباطي و اطلاعاتي سنجيده شده است.   مشاغل يدي شامل 98 مورد از پاسخگويان و مشاغل فكري شامل 30 مورد از پاسخگويان است.  ميانگين پذيرش در بين شاغلين يدي برابر با 17/1 و ميانگين پذيرش در بين شاغلين غير يدي 07/5 مي‌باشد.
با توجه به نمودار4 مي‌توان گفت كه واريانس پذيرش بين اين دو متفاوت است و فرض را مي‌توان با خطاي كمتر از يك درصد و با اطمينان 99 درصد رد كرده و فرض  را كه نابرابري در واريانس پذيرش فنآوري درمشاغل است، پذيرفت.  با توجه به سطح معني داري 011/0Sig= مي‌توان گفت كه فرض  رد و فرض  پذيرفته مي‌شود و با 99 درصد اطمينان مي‌توان گفت بين اين دو متغير رابطه وجود دارد.

 

نمودار4: ميزان پذيرش فنآوري برحسب نوع شغل

5- به نظر مي‌رسد بين عضويت در سازمان‌ها و نهادهاي محلي روستايي و پذيرش آي‌سي‌تي‌ها رابطه وجود دارد.
با توجه به نتايج حاصل از T-Test و نمودار تفاوت ميانگين‌ها مي‌توان گفت كه بين كساني كه عضو سازمان يا نهادي در روستا هستند با ميانگين پذيرش 97/3 و كساني كه عضو هيچ سازمان يا نهادي نيستند با ميانگين پذيرش 72/1، تفاوت ميانگين وجود دارد.  واريانس پذيرش اين دو متفاوت است و فرض را مي‌توان با خطاي كمتر از 2 درصد و با اطمينان 98 درصد رد كرد و فرض  را كه نابرابري واريانس در پذيرش در گروه باشد پذيرفت.
با توجه به سطح معنا‌داري 02/0Sig= مي‌توان گفت كه فرض  رد و فرض  پذيرفته مي‌شود و با 98 درصد اطمينان مي‌توان گفت كه بين اين دو متغير رابطه وجود دارد.
نمودار 5 رابطه بين عضويت در سازمان‌هاي و نهادهاي روستا و پذيرش فنآوري را نشان مي‌دهد.

 

نمودار5: ميزان پذيرش فنآوري برحسب عضويت در سازمان‌ها و نهادهاي محلي

6- به نظر مي‌رسد بين جهان‌شهري بودن و پذيرش آي‌سي‌تي‌‌ها رابطه وجود دارد.
با توجه به جدول آزمون همبستگي پيرسون كه بين اين دو متغير گرفته شده است با سطح معني‌داري 000/0 Sig= نشان مي‌دهد كه فزضيه  رد و فرضيه  تأييد مي‌شود.  به‌طوري‌كه با بيش از 99 درصد اطمينان مي‌توان گفت بين اين دو متغير رابطه وجود دارد.  به‌عبارتي با توجه به فرضيه‏اي كه از نظريه راجرز اخذ شده هر چه افراد جهان‌شهري‏تر با‏شند و اهل سفر و در مقابل آن محلي‏گرا نباشند ايده، روش و فنآوري نو را زودتر مي‏پذيرند.  احتمالا جهان‌شهري بودن افراد را ريسك پذير‏تر نموده و به راحتي ريسك پذيرش امر نو را قبول مي‏نمايند با توجه به نتيجه مطالعه انجام شده و آزمون اين فرض، نظريه راجرز تاييد مي‏شود.  نمودار 6 اين وضعيت را نشان مي‌دهد.   
نمودار6: پذيرش فنآوري‌هاي برحسب متغير جهان‌شهري

7- به نظر مي‌رسد بين مفيد بودن فنآوري و يا مزيت نسبي آن و پذيرش همان فنآوري رابطه وجود داشته باشد.
با توجه به جدول آزمون همبستگي پيرسون كه بين اين دو متغير گرفته شده است با سطح معني داري 000/0 Sig= نشان مي‌دهد كه فرضيه  رد و فرضيه  تأييد مي‌شود.  به‌طوري‌كه مي‌توان با بيش از 99 درصد اطمينان گفت كه بين آنها رابطه وجود دارد.  اين رابطه در نمودار 7 ننمايش داده مي‌شود.
نمودار7: ميزان پذيرش فنآوري برحسب مفيد بودن آن

8- به نظر مي رسد بين سازگاري و انطباق فنآوري با شرايط روستا و پذيرش آن رابطه وجود دارد.  نمودار 8 اين رابطه را نشان مي‌دهد.  
با توجه به جدول آزمون همبستگي پيرسون كه بين اين دو متغير گرفته شده است با سطح معني‌داري 02/0 Sig= مي‌توان گفت كه فرض رد و فرض  تأييد مي‌شود.  به‌طوري‌كه مي‌توان با 98 درصد اطمينان گفت كه بين آنها رابطه وجود دارد.

 

نمودار8: ميزان پذيرش فنآوري برحسب انطباق فنآوري با شرايط روستا

9- به نظر مي‌رسد بين سهولت كاربرد فنآوري‌هاي اطلاعاتي و ارتباطي و پذيرش آن رابطه وجود دارد (نمودار9).
با توجه به جدول همبستگي پيرسون كه بين اين دو متغير اندازه‌گيري شده است با سطح معني داري 000/0 Sig= فرض  رد و فرضيه  تأييد مي‌شود و با بيش از 99 درصد اطمينان مي‌توان گفت كه بين اين دو رابطه وجود دارد.
نمودار9: ميزان پذيرش فنآوري برحسب سهولت كاربرد آن

10- به نظر مي‌رسد بين پايگاه اقتصادي و پذيرش فنآوري آي‌سي‌تي‌ها رابطه وجود دارد (نمودار 10).
با توجه به جدول آزمون همبستگي پيرسون و سطح معني 848/0Sig= ‌مي‏توان گفت كه فرض  پذيرفته و فرض  رد مي‌شود و لذا بين اين دو متغير هيچ رابطه‌اي نمي‌توان يافت.  به چند دليل مي‏توان گفت كه در جامعه مورد مطالعه رابطه‏اي بين پايگاه اقتصادي و پذيرش فنآوري يافته نمي‏شود: الف)به‌دليل عدم پاسخگويي درست مردم به سئوالات مربوط به پايگاه اقتصادي كه اين مسئله با مراجعه به پاسخ‌هاي عنوان شده روشن شده است، به همين دليل با خطايي كه در پرسشنامه‏ها ايجاد مي‏كند روابط آماري را نيز دچار تورش مي‏نمايد.  البته عدم پاسخ درست به پرسش‌هاي مربوط به پايگاه اقتصادي، خاص اين جامعه نيست بلكه به‌خصوص در فرهنگ روستايي ايران به چنين سئوالاتي درست پاسخ داده نمي‏شود كه اين امر دليلي نيز بر اتخاذ روش كيفي در اين پژوهش بوده است.  ب) با توجه به خصلت جامعه روستايي ايران كه هرچه ميزان زمين زراعي و واحد دامي بيشتر باشد احتمالا به همان ميزان شيوه غالب زندگي روستايي‏تر مي‏شود. 

 

نمودار 10: ميزان پذيرش فنآوري برحسب پايگاه اقتصادي

2-2- نمودارهاي چند متغيره
هر يك از نمودارهاي چند متغيره زير نيز به طرق ديگر روابط بين متغيرها را نشان مي‏دهند.  نمودار11 مفيد بودن فنآوري را بين زنان و مردان به تفكيك نشان مي‏دهد.  رابطه بين مفيد بودن فنآوري و پذيرش آن در بين زنان و مردان يكسان نيست.  براي مردان در مقايسه با زنان هر چقدر فنآوري مفيدتر باشد‏، پذيرش آن نيز بيشتر مي‏شود. 
نمودار11: مقايسه مفيد بودن فنآوري بر پذيرش آن بين زنان و مردان

نمودار 12 نيز نشان مي‏دهد كه روند سازگار بودن فنآوري براي زنان و مردان اهميت دارد.  به‌عبارتي هرچه فنآوري سازگارتر با شرايط ساختاري محل ورود باشد بيشتري مورد پذيرش قرار مي‌گبرد.  در جامعه مورد مطالعه، سازگار بودن فنآوري براي مردان اهميت بيشتري نسبت به زنان دارد.

نمودار 12: مقايسه تاثير سازگار بودن فنآوري بر پذيرش آن ميان مردان و زنان

سهولت كاربرد فنآوري براي مردان و زنان اهميت بسيار زيادي دارد.  نمودار 13 نشان مي‌دهد كه به‌خصوص براي مردان كه هر چقدر فنآوري به لحاظ كاربرد و يادگيري آن راحت‌تر و سهل‌تر باشد پذيرش به شكل خطي بالا مي‏رود.

 

 

نمودار 13: مقايسه ميزان اهميت سهولت كاربرد فنآوري بر پذيرش آن ميان مردان و زنان

نمودار 14 نيز نشان مي‏دهد كه روند سازگار بودن فنآوري براي مشاغل يدي چندان اهميتي ندارد.  به‌عبارتي هيچ اهميتي ندارد. در مقابل صاحبان مشاغل فكري هر چه قدر فنآوري را سازگارتر بيابند پذيرش بيشتري را به شكل خطي نشان مي‏دهند.

 

نمودار 14: اهميت سازگار بودن فنآوري براي مشاغل يدي و فكري در پذيرش فنآوري

در نمودار 15 نيز باز هم مفيد بودن و مزيت نسبي براي مشاغل فكري اهميت زيادي دارد.  در حالي‌كه اين مسئله در مشاغل يدي چندان اهميتي ندارد.  ولي در مشاغل فكري هرچه فنآوري مفيدتر باشد ميزان پذيرش آن نيز شديدا تحت تاثير قرار خواهد گرفت.


نمودار 15: مقايسه ميزان اهميت مفيد بودن فنآوري بر پذيرش آن ميان مشاغل يدي و فكري

در عوض با توجه به نمودار 16 متوجه مي‏شويم كه سهولت كاربرد و راحتي استفاده از فنآوري براي هر دو گروه اهميت دارد.  اهميت اين متغير براي مشاغل يدي به دليل پايين بودن تحصيلات و سطح آموزش صاحبان مشاغل يدي است.  به‌خصوص اينكه فنآوري‌هاي ارتباطي و اطلاعاتي آموزش و مهارت‌هاي خاصي را براي استفاده مي‏طلبد كه اين مسئله در اين تحقيق نيز به وضوح نشان داده شده است.

نمودار 16: مقايسه اهميت سهولت كاربرد بر پذيرش فنآوري ميان شاغلان يدي و فكري

در نمودار 17 نيز پذيرش فنآوري را در بين افراد با سطوح تحصيلي متفاوت با تاكيد بر سهولت كاربردي فنآوري نشان مي‌دهيم.  اين مسئله در بين بيسوادان و دارندگان مدرك ابتدايي چندان اهميتي ندارد ولي براي سطوح راهنمايي و متوسطه شديدا مهم بوده و در سطح فوق ديپلم از اهميت آن كاسته شده و نهايتا براي مقطع ليسانس و بالاتر اهميت خود را از دست مي‏دهد.


نمودار 17: مقايسه تاثير سهولت كاربرد فنآوري بر پذيرش آن در سطوح تحصيلي مختلف

همچنين مفيد بودن فنآوري نيز فقط براي سطوح تحصيلي راهنمايي و متوسطه اهميت دارد.  در دو سطح پايين تحصيلي يعني ابتدايي و راهنمايي و دو سطح بالاي تحصيلي يعني فوق ديپلم و ليسانس بالاتر اهميت آن از بين رفته است كه هر يك دلايل خاص خود را مي‏تواند داشته باشد.
نمودار 18 تاثير مفيد بودن فنآوري بر پذيرش آن را در سطوح مختلف تحصيلي نشان مي‌دهد.

نمودار18: مقايسه تاثير مفيد بودن فنآوري بر پذيرش آن در سطوح تحصيلي مختلف

با توجه به نمودار 19 نيز اهميت سازگاري فنآوري، چه سازگار باشد چه نباشد براي گروه‌هاي تحصيلي از بين رفته و چندان مهم نيست.
نمودار 19: بي‌اهميت بودن سازگاري فنآوري بر پذيرش آن در همه سطوح تحصيلي

 

نتيجه‏گيري
ادبيات نظري و پژوهشي اين تحقيق نشان مي‌دهد كه اشاعه نوآوري‌ها داراي سازوكارهايي است كه شناخت اين سازوكارها علاوه بر تعميق معرفت شناسي علمي و شناسايي الگوها و قواعد حاكم بر اشاعه، مي‌تواند در تسريع راهبردهاي توسعه روستايي راهنمايي براي سياستگذاري باشد.  در اين پژوهش علاوه بر تحليل مباني نظري ديدگاه نشر نوآوري، ادبيات پژوهشي اين ديدگاه نيز با تاكيد بر فناوري‌هاي ارتباطي و اطلاعاتي مورد توجه قرار گرفته و به برخي از مطالعات عمده در اين زمينه اشاره شده است.  ادبيات مطالعه شده نشان مي‌دهد كه ديدگاه نشر نوآوري و فرضيه هاي مطرح شده در اين ديدگاه از زواياي مختلف هنوز هم مي‌تواند بستر لازم براي مطالعه و تحقيق براي نشر نوآوري باشد.  علاوه بر اين جامعه مورد مطالعه و مركز اينترنتي قرن‏آباد به شكل دقيقي با جزئيات لازم مورد توصيف قرار گرفته و پس از آن به توصيف بافت نمونه مورد مطالعه پرداخته شده است.
همانگونه كه در نظريه راجرز آمده و ادبيات پژوهشي مطالعه شده نيز نشان مي‌دهد، دو دسته از عوامل در پذيرش نوآوري نقش مهمي دارند.  اولين دسته از اين عوامل مربوط مي شود به ويژگي‏هاي فناوري و ماهيت آن.  به عقيده راجرز اين ويژگي‏ها مي تواند مفيد بودن فنآوري، سهولت كاربرد آن و يا سازگاري و انطباق‌پذيري با شرايط محلي باشد.  در اين تحقيق نه تنها همبستگي اين سه ويژگي با پذيرش نوآوري مورد ارزيابي قرار گرفت، بلكه با به كارگيري نمودارهاي جند متغيره نيز، به وضوح تاثير و تاثر  ويژگي‌هاي فنآوري و ويژگي‌هاي فردي در ارتباط با پذيرش مورد ملاحظه بوده است.
در بين زنان و مردان ويژگي فنآوري براي مردان از اهميت زيادي برخوردار است.  به‌طوري‌كه مفيد بودن، سازگاري و سهولت كاربرد براي مردان از اهميت بيشتري برخوردار است و هر چه فنآوري كاربردي‏تر، مفيدتر و سازگارتر با شرايط محلي باشد پذيرش آن نيز به همان اندازه بيشتر است.  براي مشاغل فكري و يدي مي‌توان نتيجه گرفت كه سازگاري و مفيد بودن فناوري در مشاغل يدي حائز اهميت نيست ولي سهولت كاربرد آن مهم است چراكه هر چه سهولت كاربرد بيشتر باشد ميزان پذيرش فناوري نيز بيشتر است.  اين مساله نشان مي‌دهد كه برگزاري كلاس‌هاي آموزشي و حرفه‌آموزي براي اين قبيل افراد با توجه به پيچيدگي فناوري‌هاي ارتباطي و اطلاعاتي ضرورتي انكار ناپذير است.
اگر متغير تحصيلات را در اين سه ويژگي در نظر داشته باشيم يافته‌هاي تحقيق حاكي از آن است كه سهولت كاربرد و مفيد بودن فنآوري فقط براي گروه‌هاي راهنمايي و متوسطه اهميت بالايي دارد و در گروه‌هاي بي‌سواد و ابتدايي، كاربرد آسان و فايده‌مندي فنآوري، تفاوتي در پذيرش افراد ايجاد نمي‏كند. ليكن سازگاري فنآوري براي تحصيلات به‌طور كلي مهم جلوه مي‌كند چراكه هر چه سازگاري بيشتر باشد به همان ميزان نيز در نمودار افزايش پذيرش مشاهده مي‌شود.

آزمون فرضيه هاي نيز نشان مي‌دهد كه به جز نقش پايگاه اقتصادي در پذيرش فنآوري باقي فرضيه هاي تاييد شده است.  تحليل فرضيه هاي و عوامل موثر بر پذيرش نشان مي‌دهد كه در راستاي رسيدن به اهداف توسعه‏اي و تجهيز مناطق روستايي به فناوري‌هاي اطلاعاتي و ارتباطي همگام با مناطق شهري، ايجاد بسترهاي لازم براي ارتقاء سطح پذيرش و عموميت دادن به‌ آن از بعد آموزشي و حرفه‌آموزي لازم و ضروري است.  از طرف ديگر‏، تاكيد بر تغيير ساختاري در ويژگي‌هاي نرم‌افزاري فنآوري به لحاظ انطباق‌پذيري با شرايط محلي مي‌تواند در تسريع پذيرش، موثر باشد.

 

 
منابع
منابع فارسی

 

ازكيا،مصطفي(1377). جامعه شناسي توسعه. تهران: موسسه نشر كلمه.
 
اورت ام.راجرز، اف. فلويد شوميكر(1369). رسانش نو‏آوري‏ها ـ رهيافتي ميان فرهنگي. ترجمه عزت اله كرمي و ابوطالب فنايي. شيراز: نشر دانشگاه شيراز.
 
بورن، اد (1379). بعد فرهنگي ارتباطات براي توسعه. ترجمه مهرسيمافلسفي. تهران: مركزتحقيقات مطالعات و سنجش برنامه صدا و سيما.
 
گلدتورپ، جي.اي(1373). جامعه‌شناسي كشورهاي جهان سوم، ترجمه جواد طهوريان. تهران:مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوي.
                       
محسني، منوچهر(1380). جامعه شناسي جامعه اطلاعاتي. تهران: نشر ديدار.
 
مولانا، حميد(1371). گذر از نوگرايي ارتباطات و دگرگوني جامعه. ترجمه يونس شكرخواه. تهران مركزمطالعات وتحقيقات رسانه‏ها.
 


منابع انگلیسی


 

Adams, D., Nelson R.R. and Todd, P. (1992), "Perceived Usefulness, Ease of Use, and Usage of InformationTechnology: A Replication", In MIS Quarterly, Volume 16, Number 2, pp. 227-248.
 
Agarwal, R., and Prasad, J. (1997), "The Role of Innovation Characteristics and Perceived Voluntariness in the Acceptance of Information Technologies", In Decision Sciences, Volume 28, Number 3, Summer, pp.557-582.
 
Davis, F.D.(1989), "Perceived Usefulness, Perceived Ease of Use, and User Acceptance of Information Technology,"  In MIS Quarterly, Volume 13, Number 3, December, pp. 319-340.
 
Fishbein, M. and Ajzen, I (1975). Belief, Attitude, Intention, and Behavior: An Introduction to Theory and Research. Addison-Wesley, Reading.
 
Fox(2001). The Adoption of New Thecnology. Australian Higher Education CO.
 
Fulk, J., Schmz, J. and Steinfeld, C.W(Eds.), “A social influence model of technology use”, In J. Fulk and C.Steinfield Organizations and Communication Technology, Newbury Park, CA: Sage, 117-141.
 
Lim,Sharon(2004). ICT and Rural Development.
 
Rogers, E.M. (1995). The Diffusion of Innovations. 4th Edition. New York. NY. Free Press.
 
T.P.Rama, Rao (2004). ICT and E-Governance In Development: Issues, Challenges.
 
Taylor, S. and Todd, P. (1995), "Understanding Information Technology Usage: A Test of Competing Models”, In Information Systems Research, Volume 6, Number 2, pp.144-176.